Carriola.Julio Santos Pena.31.10.22
Hoxe fai cincuenta anos da traxedia do pesqueiro marinense “Maruja Costa”. Tocoume vivir en primeira persoa aquela tráxica noite de Santos poucos días despois de tomar posesión da escola da Illa e, anos despois, no meu libro “Os No Meu Corazón” incluín un capítulo lembrando aquela aciaga noite, capítulo que reproduzco a continuación, medio século despois.
O NAUFRAXIO DO MARUJA COSTA
Pensaba Xulio que non todo fora idílico durante a vida na Illa e cando o barco de Pancho xa miraba de lonxe o arquipélago fixou a mirada na pequeña Onza e veulle á memoria aquela tremenda noite do naufraxio do “Maruja Costa”, un pesqueiro de Marín que acabou encallado pola parte de fora naqueles perigosos cons que xa non era a primeira vez que acabara con barcos e con vidas en días de máis ou menos temporal.
Acababa de chegar a Illa porque só pasaran uns días desde a toma de posesión da escola e aínda estaba asimilando os cambios sociais que se lle viñeran enriba dende a chegada. Aquela tarde vivíase no lugar un extraño clima de tensión porque andábase pola xornada dos defuntos. Os nenos presentaban un estado de nerviosismo inusual e andaban na percura de cabazas para vacialas e tratar de asustar con elas aos demais cando se fixera noite e as colocaran cun facho dentro nas encrucilladas dos camiños e enriba dos valados. Todo o mundo sabía que aquello era unha broma pero tamén amosaban o respecto á tradición seguramente pensando que, algunhas daquelas cabazas, non serían tal senon os espíritus de verdade en noite tan tradicional retornarían ao lugar. Ao anoitecer o ambiente encheuse de arrecendos de castañas cocidas e asadas que por todas partes preparábanse para unha común degustación.
Xulio e Lola recolléronse como era habitual, pouco antes de que Checho parase o motor da luz, cando a noite era xa pechada. A espesa néboa e unha fina chuvia e rachas de vento por momentos fixéranse donos da Illa engadindo un aspecto moito máis lúgubre a aquela noite de Defuntos na que podería pasar calquera cousa, e os nenos e nenas recolléranse tamén máis cedo que de costume seguramente empuxados polas crenzas e medos só superables no entorno familiar xunto ao colo de nais e avoas que, de xeito especial rezaban aquela noite polos seus defuntos.
Xulio e Lola lían sendos libros a carón da lumbre da cheminea cando, pouco antes das dez da noite oíron petar á porta de xeito intenso e o son inconfundible murmurio de xente falando na entrada.
- Quen é? – preguntou Xulio dende o asento que ocupaba
- Son Checho – oiu que lle respondían desde o exterior
O mestre levantouse e abriu a porta atopándose co alcalde pedáneo a quen acompañaba un numeroso grupo de homes.
-Que pasou Checho?
- Pois que estamos vendo as luminarias das bengalas que alguén dispara no mar alá polo Pereiró e pode que haxa un naufraxio – respondeu o pedáneo engadindo – Imos alá a ver que pasa e, si quere vir con nos…
O mestre puso cara de sorpresa ante aquela petición porque, en realidade, estaba seguro de que el pouco podía facer si, en efecto, como sospeitaban, puidera haber un naufraxio. Lembrou en cambio que aquela xente o seguiría considerando “Delegado Gubernativo”, aínda sen selo e, de calquera maneira, encheuno de orgullo que contaran con el pero, seguramente, conscentes de que pouco podería aportar nun caso de semellante angustia. Pensou en cambio en Lola que, naquela lúgubre noite ía quedar soa na casa o que lle preocupou bastante, pero os mariñeiros xa pensaran en todo
- Non se preocupe que ven para aquí Fina e faille compaña a súa muller – adiantouse Checho mentres que outro veciño alargoulle unhas grandes botas de pescador coa caña alta
- Aínda que lle queden algo grandes seranlle boas para camiñar ata alá – dixo
Ben abrigado cun groso impermeable e embutido naquelas botas de mariñeiro, Xulio saíu da casa e o grupo enfilou o longo camiño a Pereiró apurando o paso. O mestre botou de menos as cousas máis normais de “terra” pois, en similares circunstancias, cun coche chegarían en pouco máis de cinco minutos ao lugar e, seguramente, medios de salvamento como as ambulancias, estarían xa postos no punto da traxedia se tal cousa se confirmase. Eles, en cambio, camiñaban apresa facendo cábalas do que puidese ter sucedido naquel intre mentras miraban as últimas bengalas surcar o ceo entre a néboa que alternaba espesura con clariños entre os que brilaban aquelas luces que, por algún tempo, permanecían como conxeladas no ceo e que se deixaron de ver cando o grupo rebasou o Canesol.
- Acabáronselle as bengalas – dixo un dos mariñeiros
- Ou afundiuse o barco desde onde as botaban – engadiu outro con máis tráxico ton
Apretaron o paso decididos a chegar canto antes. Xa non chovía, nin apenas facía vento, e só se escoitaba o ruxir do mar contra as rochas e os penedos da costa. Media hora despois, pasado Pereiró, estaban xa no extremo da Illa onde a escuridade era prácticamente total. Só o mar insistía en avisar do seu perigo a aqueles homes curtidos xa en mil batallas similares. Todos intentaron localizar algún barco encaiado ou homes pedindo auxilio naquela tenebrosa oscuridade e cada quen buscaba a mellor atalaia para conseguir o seu obxectivo. Todo era inútil.
De súpeto, a lumieira dunha bengala apareceu no ceo describindo unha traxectoria procedente da cara sur da illa de Onza.
- Encaiaron na Onza – dixo Checho
- Pois alí non podemos chegar – respostou Manuel desde a rocha onde se atopaba preto do mar
Reuníronse de novo preto do camino convencidos de que non había nada que facer desde onde estaban. Algúns empezaron a berrar como tratando de conseguir algunha resposta dos hipotéticos náufragos pero todo foi inútil. Aquela bengala debeu ser, agora sí, a derradeira porque non houbo máis sinales luminosas. A desazón fíxose presente entre os mariñeiros illeños e Checho propuxo volver a Curro.
- Podemos ir nunha dorna – dixo Manuel que daquela lucía xa a súa espectacular e inusual barba que o fixera famoso entre o vecindario
- Ti estás tolo – respondeulle Manolo Otero – co mar que hai e esta oscuridade non iamos chegar alá- Pois eu vou – insistiu Manuel mentras iniciaban o camino de volta- Tolo de vez- dixo Delmiro convencido do enorme peligro que supoñería saír ao mar
Raiaba xa a medianoite cando chegaron a Curro. Alí había algunhas mulleres pendentes de calquer noticia. Todos entraron na taberna onde unha radio daba as novas do naufraxio. Tratábase dun barco de Marín de nome “Maruja Costas” que encallara nos baixos da Onza. Decían que estaban movilizados os medios de salvamento e que outro barco da mesma compañía navegaba polas proximidades na percura de náufragos.
Manuel insistía no seu desexo de sair coa dorna pero non atopou apoio entre os demáis que, ao final, convencerono do perigo que suporía. Manuel desistiu ao fin daquela idea. Todos foron marchando para as casas conscentes de que a poucos quilómetros vivíase unha desgracia. O mestre voltou á súa e contoulle á preocupada Lola a experiencia da caminata feita. Fina, que acompañara á muller do mestre despediuse.
- Moitas gracias Fina – díxolle Lola
- De nada muller, non era noite para quedar soa na casa – soriu a muller.
Concilar o soño non foi doado. Só co paso das horas, os ollos rendíronse ante o imposible. O vento amainou e a oscuridade deu paso a un amencer de luz salvadora. Ben cedo oíase en Curro o rumor de xente que, inqueda, subía e baixaba. Xulio saíu á porta e reuniuse cos mariñeiros que comentaban sobre o máis que seguro naufraxio en Onza e as súas consecuencias.
- O radio di que hay desaparecidos – comentaba Manolo “O Terco” preocupado
- Xa andan os barcos da Illa na percura de náufragos desde que hai luz
Os mariñeiros que aquel día non foran ao mar concentráronse nas tabernas de Curro á espera de novas escoitando a radio que, de cando en vez, referíase ao sucedido co barco naufragado. No ambiente notábase a tensión do momento e a preocupación xeral pola sorte que puideran correr os mariñeiros do “Maruja Costa”.
Pouco antes do mediodía chegaron a Curro as primeiras boas novas mesturadas coa preocupación de incertidumes. Un dos barcos da Illa atracou ao peirao e os mariñeiros subiron ata a taberna onde comentaron que apareceran varios supervivintes na Onza onde pasaran toda a noite á espera de ser salvados.
- E quen os rescatou
- Foi o “Nuestras Señora del Carmen”, do señor Piñeiro que deu cos náufragos e rescatounos – explicou o mariñeiro
- E hai moitos mortos? – preguntaron
- O “Audaz II” de Portonovo xa encontrou a catro
- Cantos tripulantes ían no barco?
- Polo visto, once. O barco quedou encallado e parece que dase xa por perdido. Andan moitos na búsqueda e ata está navegando pola zona o “Zu” que é da mesma empresa armadora.
Aquela xornada foi pasando mentras as novas ían chegando certificando a desgracia ocurrida e os distintos aspectos da mesma. A radio ía ampliando as novas dos rescates de vivos e de mortos e especulando cos motivos do naufraxio e o paso das horas foi devolvendo a tranquilidade á Illa que non era a primeira vez que sufrira de semellantes experiencias.
Ao día seguinte dábase por finalizada aquela luctuosa novidade. A radio seguía dicindo o que aos locutores lles explicaran, e os periódicos tamén facían o propio destacando especialmente os auxilios da Marina e pasando por alto o esforzo dos mariñeiros da Illa que traballaran arreo desde o nacemento do día na percura dos náufragos.
Xulio, ante semellante desprezo informativo escribiu un artigo que foi publicado no Diario de Pontevedra dous días despois no que reclamaba o mérito para quen o merecía ou, alomenos, unha referencia clara á xente da Illa que viviran en primera persoa a desgracia do “Maruja Costa”. Aquel artigo foi lido na taberna de Checho ante todos os mariñeiros presentes que se viron así algo recoñecidos públicamenete.
Agora que Xulio abandonaba a Illa definitivamente pensaba que ata tivera a oportunidade de vivir tan de cerca semellante experiencia.
