"Santiago da Illa", un dibujante extraordinario de su Marín del alma que hoy cumpliría cien años
Carriola.Julio Santos Pena.12.05.21
Hay personajes marinenses que merecerían estar siempre presentes y, en cambio, por variados motivos, pueden ir desapareciendo de la memoria de un pueblo al que adoraron y por el que suspiraron por muy lejos de él que tuvieran que vivir, acaso muy alejados de sus deseos.
Es el caso de Santiago Rosales Ardá dibujante sin igual, nacido en A Mouta y que, tras vivir en muchos puntos de España por obligación de su trabajo profesional, acabó su vida en Poio, donde residía con su familia. En algunos lugares públicos de Marín cuelgan en sus paredes dibujos a plumilla de extraordinaria calidad que recogen rincones e imágenes con la sencilla firma SRA. Yo que tuve la satisfacción de entrevistarlo en su casa, poco antes de fallecer, para el medio en el que trabajaba, le ví emocionarse al hablar de su pueblo natal y comprendí que aquella mole de hombre, que por los dos metros de altura andaría, sentía la cósmica necesidad de hablar, con sus dibujos, de su pueblo natal, Marín.
De como empezó a dibujar
“Eu fun un autodidacta de mesa – me confesó al inicio de la conversación – Non son debuxante de academia nin de nada; de pequeno fixábame moito nos debuxos que aparecían nos periódicos, sobre todo os de Manuel Torres e dos de Castelao, e ía mirando e copiando”. “O que máis me gustaba era debuxar paisaxes e rincóns pero nada de acuarelas ni outras técnicas; acabei facendo traballos para asociacións filatélicas e entretéñome facendo cousas coas plumiñas agora que estou xubilado”.
Marín en el alma
“De Marín teño debuxados moitos rincóns – me decía emocionado – lémbrome daquel edificio que pasou por moitos avatares; foi vivienda de moita xente humilde; foi sede dos sindicatos e partidos políticos… eu sempre pensei que aquel podería ser algún día o centro cultural de Marín debidamente remozado pero… - se refería, evidentemente, al desaparecido Priorato.
La Isla de Tambo y el “Tenlo Chico” fue también objeto de sus plumillas y en aquella entrevista lamentaba “Foi una pena que non se mantivera ese enclave como lazareto, abandonouse e eso foi o que fixo crecer a Vigo máis que a Marín”. Llegado a este punto me confesó “Eu son Santiago da Illa, Nacín na Mouta, en Marín, e os meus avós eran os caseiros da Illa de Tambo por eso, tanto eles coma os meus tíos eran coñecidos como Os Isleños; Pedro da Illa, Carlos da Illa, Teresa da Illa… e así todos. A miña nai casou cun pescador, como era o corrente daquela, e nacimos catro irmáns dos que eu só era home. Estudiéi no grupo escolar e o meu Mestre foi Don Sebastián Portas Riveiro, pai de Luis Portas, o periodista do Diario de Pontevedra. Co tempo fíxenme funcionario e alá fun por España adiante; Barcelona, Madrid, Badajoz, Sevilla, Gerona…ata que preto da xubilación acabei en Poio.
Emocionarse con los recuerdos
Vivir al otro lado de la Ría no era obstáculo para que Santiago visitara Marín con mucha frecuencia “Agora que estou cun pé no estribo vou moito a Marín para lembrar aqueles anos da miña infancia. Recordo a parte antiga da vila e emociónome moito porque aínda quedan moitos recunchos que lembro de cando era pequeño. E recordó á miña nai que me cantaba “Para o ano dous mil, prometemos un porto con ferrocarril/ e tamén o Lameiriña convertido nun xardín”.
Rosales Ardá recordaba en aquella entrevista a sus amigos de la infancia “Os Herves, os Latorre, Ramón Pou, Os Taracidos…en fin; sempre que vou a Marín penso que con algún deles atópome pero nin os coñezo xa, nin eles me coñecerán a mín… supoño que teñen moitos netos, a vida corre moito”
También tenía un recuerdo para los lugares donde disfrutó su infancia: “Eran tempos onde non había máis que aquel local das Xuventude Católica na dos Padres Paúles onde podías ler un libro e lémbrome das novelas de Xulio Verne que me encantaban e sempre soñei con que Marín tivese un día una Biblioteca Pública e xa ves… Mira que che estou falando dos anos trinta ¡eh! – me advertía.
En un momento me contó el encuentro que tuvo con otro artista local en Barcelona. “Topeime con Manuel Cambeiro no porto de Barcelona onde traballaba como escribinte na Comandancia de Marina. Mirámonos e decatámonos de que ambos eramos de Marín. Despois daquel día estiven con el moitas veces e falabamos sempre do noso Marín. E tamén me lembro de Antonio Pena (Aboy), moito falabamos das cousas do noso tempo. Él tiña moita ilusión de recuperar os xogos dos nenos e aínda fixemos algún traballo que nunca chegou a ser publicado”.
Santiao Rosales Ardá tendría ahora, si viviese, cien años. Habrá muchos marinenses que no le recuerden, la vida le llevó lejos pero hoy Carriola de Marín quiere traer a esta página algunos de sus trabajos en su honor sabiendo que, allá donde se encuentre, se emocionará con este sencillo homenaje.
Dejamos a continuación algunos de sus dibujos








